Dieta elementarna jest sposobem leczenia SIBO, którego skuteczność została potwierdzona naukowo. W niektórych przypadkach może stanowić ciekawą alternatywę dla antybiotyków oraz środków ziołowych, natomiast zdecydowanie nie jest rozwiązaniem dla każdego – to opcja zarezerwowana dla szczególnych przypadków, gdy inne podejścia zawodzą.
W dzisiejszym wpisie przybliżę temat diety elementarnej w SIBO. Powiem trochę o wskazaniach i przeciwwskazaniach do jej stosowania, o tym kiedy warto rozważyć jej zastosowanie oraz przedstawię najczęściej stosowane preparaty w diecie elementarnej 🙂
Artykuł został zaktualizowany w marcu 2025 r. i zawiera aktualne informacje dotyczące stosowania diety elementarnej w SIBO.
Czym jest dieta elementarna?
W diecie elementarnej zamiast białek znajdziemy aminokwasy, które są budulcem białek. Zamiast skrobi i błonnika (węglowodanów złożonych) znajdziemy łatwo przyswajalne cukry proste. Dodatkowo, znajdą się tam również wszystkie niezbędne witaminy, minerały i składniki odżywcze, których nasz organizm wymaga do prawidłowego funkcjonowania.
Mówiąc najprościej, dieta elementarna to taka, która zawiera węglowodany, białka i tłuszcze w swojej najbardziej podstawowej, łatwo przyswajalnej formie. Oznacza to, że bardzo szybko wchłaniają się one z przewodu pokarmowego, a to pozwala jelitom odpocząć i zregenerować się.
W rzeczywistości potwierdzono, że dieta elementarna jest skuteczna w leczeniu różnych schorzeń zapalnych oraz przewodu pokarmowego, takich jak:
- choroby zapalne jelit (choroba Crohna, zapalenie okrężnicy),
- zespół jelita drażliwego (IBS),
- SIBO,
- celiakia,
- eozynofilowe zapalenie przełyku,
- reumatoidalne zapalenie stawów.
W dzisiejszym wpisie skupimy się wyłącznie na zastosowaniu diety elementarnej w leczeniu SIBO.
Jak dieta elementarna działa u osób z SIBO?
Dieta elementarna jest bardzo atrakcyjna pod kątem leczenia SIBO z dwóch względów:
- Bardzo szybko wchłania się z przewodu pokarmowego
- Pozbawiona jest błonnika, który jest pożywką dla bakterii jelitowych
Te dwa fakty sprawiają, że podczas stosowania diety elementarnej dochodzi do głodzenia bakterii w jelitach, a w konsekwencji do zmniejszenia ich aktywności oraz liczebności. Biorąc pod uwagę, że w SIBO dochodzi do rozrostu bakterii w jelicie cienkim, zastosowanie takiej diety pozwala zredukować obciążenie bakteryjne w jelitach i prowadzi do złagodzenia objawów SIBO.
Co mówią badania o jej skuteczności?
Do tej pory opublikowano jedynie 2 badania odnośnie skuteczności diety elementarnej w leczeniu SIBO/IMO:
- w pierwszym z nich po 2 tygodniach stosowania diety elementarnej (Vivonex Plus) 80% pacjentów uzyskało wynik negatywny dla SIBO oraz doświadczyło istotnej poprawy objawów jelitowych [1],
- w drugim z badań opublikowanym w 2024 roku dieta elementarna stosowana przez 2 tygodnie skutkowała spadkiem poziomów wodoru i metanu do wartości prawidłowych (łączna skuteczność leczenia na poziomie 83%) [2].
Wskaźnik wyleczeń na poziomie >80% jest naprawdę obiecujący. Dla porównania, szacuje się, że skuteczność terapii antybiotykowej w leczeniu SIBO wynosi około 70% [3], natomiast skuteczność terapii ziołowych jest nieznana (w jednym z badań wyniosła 46%) [4].
Dieta elementarna w SIBO jest więc bez wątpienia opcją ciekawą, natomiast warto pamiętać, że nie znamy w tym wypadku realnego wskaźnika nawrotów, a test oddechowy w powyższych badaniach był wykonywany bezpośrednio po zakończeniu diety elementarnej (jest to spora wada tych publikacji).
Dieta elementarna w SIBO – jak stosować?
Dietę elementarną w przypadku SIBO stosuje się zazwyczaj przez okres 2 tygodni. W tym czasie całkowicie rezygnujemy ze zwyczajnego jedzenia i przechodzimy na spożywanie specjalnej mieszanki elementarnej.
Przykłady mieszanek elementarnych:
- Vivonex Plus
- Neocate Junior
- EleCare Junior
- Elemental Heal Whey Free
- Physicians’ Elemental Diet
Pewną alternatywą dla gotowych preparatów jest stworzenie własnej mieszanki elementarnej, natomiast jest to dość skomplikowana i mniej przebadana opcja. W takiej sytuacji sami tworzymy mieszankę kupując kompleks aminokwasów, dodając źródło węglowodanów (np. miód, dekstrozę), tłuszcze oraz wszystkie niezbędne witaminy i minerały.
Dla kogo może być dobrym wyborem?
Nie istnieją oficjalne wytyczne, które zalecałyby stosowanie diety elementarnej w konkretnych przypadkach. Ze względu na swoją specyfikę uważam, że jest ona zarezerwowana dla bardzo wąskiej grupy pacjentów i zdecydowanie nie powinna być traktowana jako leczenie pierwszego rzutu.
Kiedy warto rozważyć zastosowanie diety elementarnej w SIBO?
- gdy kuracja antybiotykowa i/lub ziołowa zawiodły,
- gdy pacjent wykazuje niechęć wobec stosowania antybiotyków,
- gdy u pacjenta występuje duża ilość alergii i/lub nietolerancji pokarmowych (dieta elementarna jest formułą hipoalergiczną),
- gdy istnieje potrzeba szybkiego złagodzenia stanów zapalnych i wyciszenia układu odpornościowego,
- gdy razem z SIBO występują inne schorzenia, w przypadku których zastosowanie diety elementarnej może poprawić ich przebieg (wymienione wcześniej).
Jednocześnie warto pamiętać, że istnieją również pewne przeciwwskazania do stosowania diety elementarnej (np. historia zaburzeń odżywiania, cukrzyca, rozrost drożdżaków w jelitach, zaburzenia funkcji nerek i wątroby) – to czy zastosowanie diety elementarnej będzie u Ciebie bezpieczne powinien ocenić lekarz lub doświadczony dietetyk.
Dieta elementarna w SIBO – jakie są wady?
Do najczęstszych wad diety elementarnej zalicza się jej koszt oraz smak. I choć ten drugi czynnik dla wielu osób może wydać się błahy, niektóre mieszanki elementarne potrafią smakować naprawdę wybitnie…
Podczas stosowania diety elementarnej przez cały czas trwania kuracji żywimy się najczęściej jednym preparatem – 2 tygodnie z tym samym smakiem, bez przerwy. Smak mieszanek elementarnych jest zazwyczaj na tyle kiepski, że zastosowany we wcześniej wspomnianym badaniu Vivonex Plus niektórzy porównują do kleju (choć obecnie niektóre nowe mieszanki elementarne smakują już całkiem nieźle).
Jeżeli chodzi o koszt – w przypadku 14-dniowej diety elementarnej trzeba liczyć się z wydatkiem rzędu 3000 zł. Jest to kwota znacznie większa niż w przypadku innych opcji leczenia SIBO, a warto pamiętać, że dieta elementarna nie daje gwarancji całkowitego rozwiązania problemów jelitowych i ryzyko nawrotu SIBO/IMO jest realne.
Podsumowanie
Dieta elementarna zdecydowanie nie jest rozwiązaniem dla każdego, ale wykazuje spory potencjał w terapii SIBO/IMO. Osobiście w swojej praktyce dietetycznej ekstremalnie rzadko wykorzystuję tę metodę, ale mogę powiedzieć, że dotychczasowe doświadczenia z nią w większości mam naprawdę pozytywne.
Jednocześnie przypominam, że dieta elementarna (podobnie jak antybiotyki czy zioła) jest głównie działaniem objawowym i wiąże się ze sporym ryzykiem nawrotu objawów. Dlatego kluczowe jest zaadresowanie przyczyny SIBO i wspieranie naturalnych mechanizmów ochronnych w jelitach.
O podejściu ukierunkowanym na przyczynę SIBO bardzo szeroko pisałem tutaj.
Masz problemy jelitowe i potrzebujesz konsultacji dietetycznej?
Wypełnij formularz współpracy, a z pewnością odezwę się do Ciebie!
