Xifaxan: skuteczny antybiotyk o działaniu eubiotycznym

Rifaksymina (czyli popularny Xifaxan) jest najczęściej stosowanym antybiotykiem w terapii SIBO, ale znajduje też zastosowanie w leczeniu wielu innych schorzeń. I choć większość antybiotyków wykazuje działanie destrukcyjne na mikrobiotę jelitowę to rifaksymina jest tutaj pewnym wyjątkiem, który nie dość, że może nie zaburzać mikrobioty jelitowej to wręcz może wpływać korzystnie na nasze jelita.

W dzisiejszym wpisie omówię nietypowe korzystne działanie rifaksyminy na mikrobiotę jelit, jej zastosowanie w terapii SIBO oraz potencjalne zagrożenia.

Xifaxan – czym jest i jak działa?

Rifaksymina (Xifaxan) to antybiotyk wykazujący bardzo szerokie spektrum działania (zarówno przeciwko bakteriom beztlenowym i tlenowym). To, co wyróżnia go na tle innych antybiotyków to fakt, że praktycznie nie wchłania się w naszych jelitach i jego działanie ogranicza się głównie do przewodu pokarmowego.

Drugim aspektem, który wpływa na korzyść Xifaxanu jest to, że działa on głównie w obrębie jelita cienkiego. Wynika to z tego, że rifaksymina bardzo dobrze rozpuszcza się w żółci, a jej największe stężenia obserwuje się właśnie w jelicie cienkim. To właśnie z tego powodu rifaksymina jest wykorzystywana jako antybiotyk w terapii SIBO (wybija bakterie z jelita cienkiego, zaś minimalnie wpływa na mikrobiotę okrężnicy).

Działanie eubiotyczne Xifaxanu – środek na dysbiozę?

Wiele osób (w tym specjalistów) jest zdezorientowana słysząc, że Xifaxan jest eubiotykiem, który pozytywnie wpływa na mikrobiotę jelitową (no bo jak antybiotyk który wybija bakterie miałby korzystnie wpływać na mikrobiotę jelit!?).

I choć działanie bakteriobójcze jest rzeczywiście podstawowym mechanizmem działania rifaksyminy to nie jest jedynym.

Działanie eubiotyczne Xifaxanu:

• aktywuje receptor pregnanu X (PXR), który odgrywa kluczową rolę w detoksykacji i eliminacji toksyn jelitowych,
• hamuje aktywację czynnika NF-κB (głównego promotora reakcji zapalnych w jelitach), w efekcie zmniejsza ekspresję cytokin prozapalnych (IL-1B, TNFa),
• moduluje metabolizm bakterii i i ogranicza ich kontakt z nabłonkiem jelitowym, co utrudnia ich kolonizację [1].

W trakcie przyjmowania rifaksyminy obserwuje się też znaczące zmiany w obrębie składu mikrobioty jelitowej, ze szczególnych wzrostem bakterii korzystnych (tj. Bifidobacterium, Lactobacillus, Faecalibacterium prausnitzii czy Akkermansia).

Xifaxan – najlepszy antybiotyk przy SIBO?

Ze względu na selektywne działanie bakteriobójcze w obrębie jelita cienkiego i pozytywny wpływ na mikrobiotę okrężnicy – zazwyczaj rifaksyminę traktuje się jako najbardziej uniwersalny antybiotyk w terapii SIBO.

Badania naukowe pokazują, że pojedyncza kuracja Xifaxanem ma wskaźnik skuteczności przekraczający 70% [2]. To jest dobry wynik, który oznacza, że większość osób skutecznie pozbędzie się SIBO po kilkunastodniowej kuracji antybiotykowej.

Warto natomiast dodać, że nawet 44% procent pacjentów po zakończonej kuracji rifaksyminą doświadczy nawrotu objawów w ciągu 9 miesięcy od zakończenia leczenia – jest to naprawdę częste zjawisko i zazwyczaj wskazuje na nierozwiązaną przyczynę SIBO.

Ze względu na wysoki profil bezpieczeństwa i potwierdzoną skuteczność w terapii innych schorzeń – czasami pacjentom z SIBO zaleca się wdrożenie cyklicznej kuracji Xifaxanem (np. przyjmowanie Xifaxanu raz w miesiącu, przez tydzień, przez kolejne 3-6 miesięcy) – może to mieć zastosowanie np. w sytuacji gdy przyczyna jest niemożliwa do usunięcia lub ciężka do zidentyfikowania.

Czy Xifaxan jest bezpieczny?

Główną obawą wobec powszechnie stosowanego obecnie Xifaxanu (zna go już niemal każda osoba zmagająca się z problemami jelitowymi!) jest potencjalne ryzyko antybiotykooporności. Dobre informacje są takie, że w przeciwieństwie do innych antybiotyków (ponownie) – Xifaxan raczej nie wywołuje istotnej oporności u bakterii, a nawet jeżeli do niej dojdzie – większość opornych bakterii znika w ciągu kilku tygodni od zaprzestania leczenia [3]

Z drugiej strony część naukowców nie pochwala tego optymizmu i przestrzega przed nieprzemyślanym stosowaniem rifaksyminy, która może potencjalnie generować krzyżową oporność na antybiotyki z grupy rifamycyn u niektórych bakterii (np. gronkowców) [4]. Mamy więc tutaj istotną różnicę zdań, która częściowo może być powodowana konfliktem interesów (naukowcy związani z firmą produkującą Xifaxan są bardziej pozytywnie do niego nastawieni).

Pomijając powyższe, sama rifaksymina ma wysoki profil bezpieczeństwa, a skutki uboczne są porównywalne z placebo (mogą wystąpić bóle i zawroty głowy, nudności, niestrawność, wzdęcia i inne objawy ze strony przewodu pokarmowego). Sporadycznie zdarzają się pacjenci którzy doświadczają silniejszych skutków ubocznych (przypuszczam, że może to wynikać z aktywacji receptora PXR i nasilenia procesów detoksykacyjnych – ale to są tylko moje przypuszczenia).

Kwestią zastanawiającą i niezwykle słabo przebadaną jest wpływ rifaksyminy na rozrost drożdżaków w jelitach. Potencjalnie cykliczna kuracja Xifaxanem mogłaby zwiększyć ryzyko wystąpienia lub pogłębienia SIFO (rozrost drożdżaków w jelicie cienkim), natomiast z drugiej strony istnieją badania sugerujące, że rifaksymina może wręcz zmniejszać ryzyko inwazyjnej kandydozy [5].

Podsumowanie

Rifaksymina jest niezwykle ciekawą substancją, której działanie wykracza daleko poza bycie zwykłym antybiotykiem. Efekty przeciwzapalne oraz modulacja mikrobioty jelitowej to realne zmiany, które zachodzą w trakcie jej przyjmowania, a więc określanie Xifaxanu eubiotykiem nie wydaje się być czymś szczególnie przesadzonym.

Niemniej, zachowałbym pewien rozsądek przed traktowaniem jego jako remedium na wszelkie problemy jelitowe (pamiętając o pewnym ryzyku generowania antybiotykoopornych szczepów – zwłaszcza u pacjentów wysokiego ryzyka) 🙂

Masz problemy jelitowe i potrzebujesz konsultacji dietetycznej?

Wypełnij formularz współpracy, a z pewnością odezwę się do Ciebie!