Leki na zgagę powodują SIBO? Wpływ IPP na jelita i mikrobiotę

Inhibitory pompy protonowej (IPP), czyli popularne leki na zgagę, kupisz w każdej aptece bez recepty. Jeżeli poprosisz farmaceutę o „coś” na pieczenie w przełyku – z dużym prawdopodobieństwem otrzymasz lek z tej grupy. W mojej opinii to spore nieporozumienie.

W pracy z pacjentami jelitowymi regularnie widzę osoby, które biorą omeprazol czy pantoprazol miesiącami, bez wskazań i bez żadnego planu ich odstawienia. Poniżej wyjaśniam, co mówią badania o wpływie IPP na jelita i SIBO oraz jak stosować te leki rozsądnie.

Kiedy IPP są naprawdę potrzebne?

IPP (omeprazol, pantoprazol, ezomeprazol i inne) silnie hamują wydzielanie kwasu w żołądku. Dzięki temu śluzówka przełyku, żołądka i dwunastnicy może się zregenerować przy chorobie refluksowej, wrzodach czy stanach zapalnych.

Są to bardzo skuteczne leki i czasami trzeba je stosować przewlekle (np. u pacjentów przełykiem Barretta lub bardzo zaawansowaną postacią choroby refluksowej).

Jednak w wielu wskazaniach leki te powinny być stosowane wyłącznie okresowo, zazwyczaj przez 2-8 tygodni.

Problem: IPP biorą osoby, które ich nie potrzebują

Kto pracuje z pacjentami jelitowymi, ten się w cyrku nie śmieje.

W gabinecie słyszałem już chociażby, że pacjentka z refluksem jest „za młoda na dietę” i ma brać IPP do końca życia. Spotykam też osoby, które dostały IPP na wzdęcia, gazy czy biegunki, choć nigdy nie miały problemów z żołądkiem.

To nie są wyłącznie moje obserwacje. Według literatury naukowej nawet w 60% przypadków leki IPP są stosowane niewłaściwie [1], a 1/3 osób przyjmujących je na stałe – nie ma wskazań do ich przewlekłego przyjmowania [2]!

Uważam to za karygodne, ponieważ nie mówimy tutaj o cukierkach, a o lekach, które mogą powodować szereg działań niepożądanych!

IPP, mikrobiom i SIBO – co wiemy?

IPP zmniejszają poziom kwasu w żołądku, a dzięki temu wiele bakterii z jamy ustnej może przeżywać drogę przez żołądek i z łatwością docierać do jelit. Mówimy tutaj o tzw. oralizacji mikrobiomu.

W dużym badaniu opublikowanym w czasopismie Gut zmiany w mikrobiomie osób stosujących IPP były nawet większe niż w przypadku antybiotyków [3]. Odnotowano m.in. wzrost liczebności bakterii typowych dla jamy ustnej, ale też chociażby potencjalnie patogennej E.coli.

Osoby przyjmujące IPP mają około 2 razy wyższe ryzyko SIBO niż osoby, które ich nie stosują. W metaanalizie z 2025 roku iloraz szans wyniósł 2,15, a SIBO stwierdzano u ok. 37% osób na IPP wobec ok. 20% w grupie kontrolnej [4].

W gabinecie widziałem już sporo pacjentów, którzy są przekonani, że ich problemy jelitowe rozpoczęły się bezpośrednio po rozpoczęciu terapii IPP i nie ustąpiły pomimo ich odstawienia. Oczywiście sama zbieżność czasowa nie dowodzi, że leki były przyczyną tych problemów – ale taka możliwość wydaje się być to dość prawdopodobna…

Efekt z odbicia – czyli odstawiamy IPP stopniowo

Bardzo podstępnym zjawiskiem, które może pojawić się dopiero po zakończeniu przyjmowania IPP, jest tzw. efekt z odbicia.

Po odstawieniu IPP może dojść do przejściowego zwiększenia wydzielania kwasu żołądkowego, a objawy zgagi mogą powrócić lub wręcz jeszcze bardziej się nasilić.

W badaniu na zdrowych osobach po 8 tygodniach stosowania IPP i ich odstawieniu objawy związane z nadkwaśnością zgłaszało 44% uczestników, wobec 15% w grupie placebo [5].

Część pacjentów może wówczas mylnie interpretować pogorszenie jako dowód, że musi stosować IPP już do końca życia. Dlatego nierzadko zalecane jest stopniowe odstawianie IPP, które najlepiej przeprowadzać pod kontrolą lekarza.

5 zasad, jeśli musisz brać IPP

1. Tylko przy realnych wskazaniach, jak najkrócej i w najniższej skutecznej dawce. Warto mieć gastrologa, który rozpisze plan leczenia, łącznie z odstawieniem.

2. Masz lub obawiasz się SIBO? Zapytaj lekarza o prokinetyki. Pojedyncze dane sugerują, że mogą one zmniejszać ryzyko SIBO u osób na IPP [6].

3. Rób przerwy między posiłkami i zachowaj nocną przerwę od jedzenia, żeby wędrujący kompleks motoryczny (MMC) mógł oczyszczać jelito cienkie.

4. Pilnuj magnezu, żelaza i B12. IPP zwiększają ryzyko niedoborów – zadbaj o dietę, a w razie potrzeby rozważ suplementację po konsultacji z dietetykiem.

5. Rozważ łagodniejsze opcje. Jeżeli Twoja sytuacja nie wymaga bezwzględnie stosowania IPP to warto rozważyć inne opcje – np. famotydynę (lek z grupy antagonistów H2), zmiany w diecie czy suplementację osłonową. W mojej praktyce u pacjentów z refluksem szczególnie dobrze sprawdza się np. lukrecja DGL.

Nie odstawiaj IPP na własną rękę. Przy zaawansowanej chorobie refluksowej czy przełyku Barretta te leki bywają niezbędne, a nagłe odstawienie może skończyć się źle.

Podsumowanie

IPP same w sobie nie są złe. Złe jest to, jak często są wykorzystywane (bez wskazań, zbyt długo i bez planu odstawienia).

Jeżeli jesteś osobą która stosuje te leki przewlekle, od wielu miesięcy lub lat i nawet nie wiesz do końca dlaczego to zdecydowanie warto udać się do rozsądnego gastrologa i poprosić go o ocenę sytuacji i konieczność i dalszego przyjmowania.

FAQ – najczęstsze pytania

Masz problemy jelitowe i potrzebujesz konsultacji dietetycznej?

Wypełnij formularz współpracy, a z pewnością odezwę się do Ciebie!