SIBO siarkowodorowe – objawy, diagnostyka, leczenie

SIBO siarkowodorowe (znane też jako ISO – nadprodukcja siarczków w jelitach) to najmniej znany i jednocześnie najbardziej zagadkowy z 3 podtypów rozrostu bakteryjnego. Wiąże się z biegunkami, intensywnym zapachem gazów i stolca oraz stanami zapalnymi jelit. Choć ilość danych na temat rozrostu siarkowodorowego wciąż jest niewielka, w ostatnich latach badania w tym zakresie mocno przyspieszyły!

W tym artykule przybliżę, czym jest SIBO siarkowodorowe, jakie bakterie są z nim powiązane, jakie objawy może powodować oraz jak wygląda jego diagnostyka i leczenie w świetle aktualnej wiedzy.

Czym jest SIBO siarkowodorowe?

SIBO siarkowodorowe to rodzaj rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, w którym dominują bakterie produkujące siarkowodór (H₂S) – gaz o intensywnym zapachu zgniłego jaja, ale też istotnym działaniu biologicznym.

Siarkowodór w małych ilościach pełni funkcję ochronną i sygnalizacyjną (jest tzw. gazoprzekaźnikiem), ale w nadmiarze działa toksycznie na komórki jelitowe – uszkadza błonę śluzową, wpływa na motorykę i może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego. Za jego nadprodukcję odpowiadają bakterie redukujące siarczany (tj. Desulfovibrio spp. czy Proteus mirabilis) [1].

W zeszłym roku rozrost siarkowodorowy został oficjalnie umieszczony w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 (kod K63.8212).

Objawy SIBO siarkowodorowego

W odróżnieniu od rozrostu metanogenów w jelitach (IMO), który kojarzymy głównie z zaparciami, SIBO siarkowodorowe wiąże się najczęściej ze skłonnością do biegunek oraz gazami i stolcami o charakterystycznym gnilnym zapachu.

Najczęstsze objawy to:

• nawracające biegunki,
• gazy i stolce o zapachu zgniłego jaja
• nagła potrzeba wypróżnienia, parcie na stolec,
• bóle brzucha, wzdęcia,
• przelewania i uczucie bulgotania w brzuchu,
• zmęczenie.

Warto zaznaczyć, że nadprodukcję siarkowodoru obserwuje się u pacjentów z biegunkową postacią zespołu jelita drażliwego (IBS-D), chorobami zapalnymi jelit, refluksem żołądkowo-przełykowym i przełykiem Barreta (siarkowodór może odgrywać istotną rolę w patogenezie tych schorzeń!) [2].

Im większa jest produkcja siarkowodoru w jelitach, tym bardziej nasilone objawy jelitowe (w szczególności nasilenie biegunki, bólu brzucha, nagłych wypróżnień).

Diagnostyka SIBO siarkowodorowego

W Polsce bezpośrednie wykrycie SIBO siarkowodorowego jest obecnie niemożliwe, ponieważ dysponujemy wyłącznie testami oddechowymi mierzącymi stężenia wodoru i metanu (nie mierzą siarkowodoru).

Istnieje natomiast pewne nietypowe zjawisko, które może przemawiać za obecnością SIBO siarkowodorowego nawet jeżeli wykonujemy zwykły test wodorowo-metanowy.

Mianowicie, bakterie redukujące siarczany zużywają 5 cząsteczek wodoru w jelitach, aby wytworzyć 1 cząsteczkę siarkowodoru. W przypadku rozrostu tych bakterii dochodzi do nadmiernego zużycia wodoru w jelitach, co w trakcie testu oddechowego może dać nietypowy wynik – płaskiej linii wodoru i metanu [3].

Na poniższym wykresie przedstawiam charakterystyczny płaski wynik testu oddechowego jednej z moich podopiecznych zmagającej się z biegunkami – po wdrożeniu kuracji nakierowanej na SIBO siarkowodorowe uzyskaliśmy znaczną poprawę.

Chcesz dowiedzieć więcej o testach oddechowych i ich interpretacji? Zajrzyj do mojego artykułu o diagnostyce SIBO.

Leczenie SIBO siarkowodorowego

Leczenie SIBO siarkowodorowego nadal pozostaje w fazie badań i obecnie nie istnieją oficjalne wytyczne odnośnie postępowania. Podobnie jak w innych podtypach SIBO, podstawą jest zmniejszenie nadmiernego rozrostu bakterii produkujących siarkowodór i w tym celu można zastosować różne środki.

Najczęściej stosowany schemat obejmuje:

• rifaksymina (Xifaxan) – antybiotyk działający miejscowo w jelicie cienkim, wykazujący działanie eubiotyczne,
• bizmut (Ulcamed, Pepto-Bismol) – wykazuje zdolność do wiązania siarkowodoru i hamowania bakterii redukujących siarczanych [4].

Do innych opcji wspierających należą:

• zioła przeciwbakteryjne (np. berberyna, oregano, neem, mastika),
• pre- i probiotyki (zwłaszcza o działaniu antagonistycznym do bakterii siarkowych),
• prokinetyki – dla usprawnienia motoryki jelitowej i redukcji ryzyka nawrotu.

Ze względu na to, że powyższe podejścia są bardzo słabo przebadane w SIBO siarkowodorowym warto zachować zdrowy rozsądek i nie popaść w pułpakę nadmiernego stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych (czasami może to przynieść efekt odwrotny od zamierzonego).

Dieta w rozroście siarkowodorowym

Dieta przy SIBO siarkowodorowym wymaga nieco innego podejścia niż przy klasycznych postaciach rozrostu. Jej celem jest ograniczenie fermentacji oraz substratów dla bakterii produkujących H₂S – czyli przede wszystkim siarki i łatwo fermentujących węglowodanów.

Do 3 podstawowych filarów diety w SIBO siarkowodorowym można zaliczyć:

• dietę niskosiarkową – ograniczenie pokarmów bogatych w siarkę (jaja, czerwone mięso, czosnek, cebula, warzywa kapustne),
• ograniczenie FODMAP w diecie – w celu zmniejszenia fermentacji i ograniczenia dostępności wodoru dla bakterii siarkowych,
• uwzględnienie odpowiedniej ilości błonnika – jego niskie spożycie sprzyja rozrostowi bakterii siarkowodorowych.

Zaznaczam, że stąpamy tutaj po cienkiej linii, ponieważ nadmierne ograniczenie FODMAP oraz błonnika w diecie może wręcz sprzyjać nadmiernej produkcji siarkowodoru. Podobnie, ostatnio coraz częściej stosowana w SIBO dieta carnivore również może sprzyjać eskalacji rozrostu siarkowodorowego.

Z tego powodu w swojej praktyce dietetycznej u pacjentów z podejrzeniem rozrostu siarkowodorowego najczęściej łączę założenia diety niskosiarkowej z modelem diety gentle FODMAP.

Podsumowanie

SIBO siarkowodorowe to trzeci i najmniej poznany rodzaj rozrostu bakteryjnego, który może powodować przewlekłe biegunki, gnilne gazy czy bóle brzucha. Jeżeli obserwujesz u siebie wspomniane objawy, masz płaski wynik testu oddechowego i nie znajdujesz innego wyjaśnienia swoich dolegliwości – warto mieć ten wariant na uwadze.

Masz problemy jelitowe i potrzebujesz konsultacji dietetycznej?

Wypełnij formularz współpracy, a z pewnością odezwę się do Ciebie!